Fertiliteit en puberteitsremmers: de gameetinvriezings-paradox

In voorlichting voor jongeren die overwegen aan puberteitsremmers te beginnen, wordt fertiliteits-behoud meestal voorgesteld als beheersbare zorg: 'eicellen of zaadcellen kunnen gewoon worden ingevroren'. De praktijk is fundamenteel anders. Wie de puberteit niet doormaakt, heeft geen rijpe gameten beschikbaar om in te vriezen.

Het biologische probleem

Spermatogenese begint in de puberteit, gestuurd door FSH en testosteron. Vóór de puberteit zijn er in de testis geen rijpe spermatozoën. Bij meisjes zijn er pre-puberaal wel oöcyten in het ovarium, maar deze zijn onrijp en kunnen niet zonder aanvullende hormonale stimulatie tot bruikbare eicellen rijpen. Wie puberteitsremmers start in Tannerstadium 2 en doorgaat naar cross-sex hormonen, heeft daarvoor het venster voor gameet-rijping nooit doorlopen.

Theoretische alternatieven

Voor jongens: bij heel jonge patiënten is geprobeerd onrijp testisweefsel in te vriezen, met het idee dat in de toekomst spermatogenese in vitro mogelijk wordt. Deze techniek is experimenteel, niet klinisch beschikbaar voor reproductief gebruik. Voor meisjes: ovariumweefsel-cryopreservatie wordt in oncologische context toegepast (om vruchtbaarheid van patiënten te behouden vóór kankerbehandeling), maar de toepassing voor transgender-context is beperkt en experimenteel.

Wat in de praktijk gebeurt

Nahata et al. (J Adolesc Health 2017) onderzochten bij 79 transgender-jongeren in een Amerikaans cohort hoeveel daadwerkelijk gameet-cryopreservatie ondergingen voordat ze met medische transitie startten. Het antwoord: minder dan 5%. Redenen: jonge leeftijd, geen wens om over fertiliteit na te denken, geen rijpe gameten beschikbaar, kosten, of weerstand tegen de invasive procedure (zaadafgifte of ovumstimulatie).

De informed-consent-vraag

De ouders en jongere moeten op het moment van starten met puberteitsremmers (gemiddeld 12-13 jaar) een beslissing maken over levenslange voortplantingskansen. Wat 'kinderen krijgen' op die leeftijd betekent, is voor de meeste 12-13-jarigen abstract. Dat de medische gevolgen op latere leeftijd onomkeerbaar zijn — dat is de paradox van informed consent bij minderjarigen op dit punt. Edward Jansen (transspijt.nl) heeft dit in 2026 in een uitvoerig essay beschreven.