Hoe werken GnRH-agonisten in het lichaam?

Stap 1 — de hypothalamus geeft het startsein

Ergens tussen het achtste en het twaalfde levensjaar begint de hypothalamus — een klein hersengebied — pulserend het hormoon GnRH (gonadotropin-releasing hormone, ook wel gonadoreline) af te geven. Niet continu, maar in nauwkeurig getimede pulses van ongeveer een tot twee uur. Die pulsfrequentie is essentieel: continue afgifte werkt averechts. Onthou dat — daar zit de truc van de GnRH-agonisten.

Stap 2 — de hypofyse vertaalt het naar LH en FSH

De GnRH-pulses bereiken de hypofyse — de klier net onder de hersenen. Op het juiste pulsritme reageert de hypofyse met afgifte van twee gonadotropines: LH (luteïniserend hormoon) en FSH (follikel-stimulerend hormoon). Deze twee hormonen reizen via het bloed naar de geslachtsklieren.

Stap 3 — de geslachtsklieren maken oestrogeen of testosteron

LH en FSH activeren respectievelijk Leydig- en Sertolicellen in de testis (testosteron en spermatogenese) of theca- en granulosacellen in het ovarium (oestradiol en follikelrijping). Met de geslachtshormonen die zo geproduceerd worden, beginnen alle herkenbare puberteitsveranderingen: borstgroei, menarche, stemverlaging, gezichts- en lichaamsbeharing, schedelvorm, groeispurt, botrijping.

Het netto-effect: chemische pre-puberteit

Binnen enkele weken tot maanden zakken testosteron- en oestradiolconcentraties tot vrijwel onmeetbaar, vergelijkbaar met pre-puberale niveaus. Het lichaam reageert alsof de puberteit nooit was begonnen. Verdere puberteitsveranderingen stoppen; reeds verworven kenmerken regreseren slechts ten dele.

Voor centrale pubertas praecox is dat precies wat je wilt: tijdwinst, eindlengte behoud, psychosociale ontwikkeling op koers. Voor jeugd-genderzorg is de redenering vergelijkbaar van vorm — voorkomen van puberteitsveranderingen — maar fundamenteel anders van strekking. Hier wordt een normaal verlopende puberteit gestopt, niet een afwijkende.

Wat is omkeerbaar, en wat niet?

In voorlichtingsmateriaal staat vaak dat het effect 'omkeerbaar' is: stop met de medicatie, en de puberteit hervat. Dat is voor de hormoonas zelf grotendeels juist. LH, FSH en geslachtshormonen herstellen meestal binnen maanden na staken.

Maar het is niet wat het lijkt. Drie kanttekeningen. Eén: een hele reeks fysiologische processen die in de adolescentie zouden plaatsvinden — botaccumulatie, hersenrijping, lichaamssamenstelling, neurale circuits voor seksualiteit — laat zich niet zonder meer 'inhalen'. Twee: de overgrote meerderheid van geremde jongeren stopt niet, maar gaat door naar cross-sex hormonen, waardoor de natuurlijke puberteit nooit volledig terugkomt. Drie: zelfs als gestopt wordt, gebeurt de inhaal-puberteit op een leeftijd waarop leeftijdsgenoten al volwassen zijn — met sociale en psychologische gevolgen die in geen enkele 'omkeerbaarheids'-claim worden meegenomen.

Wat de patiënt voelt

Aanvankelijk vaak een 'flare' met opvliegers, hoofdpijn, stemmingsschommelingen. Daarna een pre-puberaal hormonaal profiel: weinig spier-spurt, geen menstruatie, geen erecties, geen libido. Cognitief en emotioneel betreft het een leeftijdsspecifieke onbekende — de adolescentie waarin de meeste leeftijdsgenoten experimenteren met intimiteit, relaties, lichaamsbeleving en autonomie, wordt voor de geremde jongere medicamenteus uitgesteld. Daarover meer op de pagina over hersenontwikkeling.