Nieuwe systematische review: "zeer lage zekerheid" over bijna elk effect van puberteitsremmers

Terwijl losse studies over puberteitsremmers vaak één uitkomst tegelijk meten — botdichtheid, stemming, doorstroom naar hormonen — probeerde een team onder leiding van Anna Miroshnychenko in januari 2025 iets fundamentelers: wat zegt de optelsom van al dat onderzoek samen over de zekerheid van wat we weten? Het antwoord, gepubliceerd in Archives of Disease in Childhood, is ontnuchterend: op vrijwel elke uitkomst die is onderzocht, is het bewijs van "zeer lage zekerheid."

Tien studies, en dan?

De onderzoekers brachten systematisch alle beschikbare studies naar puberteitsremmers bij jongeren met genderdysforie in kaart en hielden er tien over die aan hun kwaliteitseisen voldeden — een klein aantal voor een behandeling die inmiddels wereldwijd al decennia wordt toegepast. Voor elke uitkomst die deze tien studies maten, beoordeelden de auteurs vervolgens hoe zeker die bevinding werkelijk is met GRADE, de internationale standaardmethode om bewijskracht te classificeren. Bijna overal kwam daar dezelfde uitkomst uit: zeer lage zekerheid.

Wat dat concreet betekent

Voor algemeen functioneren, depressieve klachten en de genderdysforie-klachten zelf vonden de onderzoekers telkens bewijs van zeer lage zekerheid — wat in de praktijk betekent dat toekomstig onderzoek de huidige conclusies volledig kan omgooien. Voor botmineraaldichtheid werden weliswaar dalingen waargenomen, maar ook hier is de zekerheid van het bewijs zeer laag. Een aparte, opvallende bevinding gaat niet over een klinische uitkomst maar over het traject zelf: 92% van de jongeren die met puberteitsremmers begonnen, ging binnen 12 tot 36 maanden door naar hormonen van het andere geslacht. De onderzoekers noteren zelf ook wat er niet gemeten kon worden — onder meer sterfte door suïcide en seksuele disfunctie kwamen in geen van de tien studies systematisch aan de orde.

Een pauzeknop die zelden pauzeert

Het cijfer van 92% raakt een kernclaim in de manier waarop puberteitsremmers doorgaans aan ouders en jongeren worden voorgesteld: als reversibele "pauzeknop" die tijd geeft om te exploreren, zonder dat er al een definitieve stap wordt gezet. Als bijna alle jongeren die ermee beginnen binnen twee tot drie jaar doorstromen naar kruishormonen, functioneert de eerste stap in de praktijk veel meer als het begin van een vast traject dan als een neutrale pauze. Dat gegeven staat niet op zichzelf — vergelijkbare doorstroompercentages kwamen ook al naar voren in het oorspronkelijke Nederlandse cohortonderzoek waarop het Dutch Protocol is gebaseerd.

Waarom een systematische review meer zegt dan één studie

Het bijzondere aan deze review is niet dat ze nieuwe data verzamelde, maar dat ze de bestaande data een cijfer voor bewijskracht gaf. Een enkele studie kan een stellige conclusie trekken; een systematische review die tien studies samenvoegt en concludeert dat de zekerheid daarachter "zeer laag" is, zegt iets over het hele veld. Voor de Nederlandse discussie over puberteitsremmers is dat relevant, omdat de bewijsbasis voor het Dutch Protocol grotendeels dezelfde beperkte hoeveelheid onderzoek deelt. Methodologisch rigoureus, prospectief onderzoek — zo besluiten de auteurs zelf — is dan ook harder nodig dan de huidige praktijk suggereert.