Staphorsius 2015: fMRI-studie naar executieve functies bij Nederlandse adolescenten

In 2015 publiceerden Annemieke Staphorsius en collega's in Psychoneuroendocrinology een fMRI-studie naar executieve functies bij Amsterdamse adolescenten op puberteitsremmers. Het was, en blijft, een van de zeer weinige systematische cognitieve studies in deze populatie.

Wat de studie deed

25 adolescenten met genderdysforie op puberteitsremmers (gemiddelde leeftijd 15 jaar) werden vergeleken met 25 controle-adolescenten zonder behandeling. Allen voerden de Tower of London-taak uit — een gestandaardiseerde test voor planning en executief functioneren — terwijl een fMRI hun breinactiviteit registreerde.

De resultaten

Geen statistisch significant verschil in prestatie tussen de behandelde groep en de controlegroep op de Tower of London-taak. Wel enkele subtielere verschillen in fMRI-activatiepatronen in fronto-parietale regio's, waarvan de klinische betekenis onduidelijk bleef.

Wat de auteurs zelf zeiden

De auteurs benadrukten expliciet dat hun studie geen veiligheidsclaim toeliet. Citaat (parafrasering): de afwezigheid van een verschil op deze ene executieve taak in deze beperkte cohort kan niet worden uitgelegd als bewijs dat puberteitsremmers cognitief veilig zijn. De studiegrootte was klein, follow-up beperkt, en cognitieve domeinen buiten Tower of London (geheugen, sociaal cognitief functioneren, IQ) werden niet onderzocht.

Hoe de studie wordt geciteerd

In het publieke debat wordt Staphorsius 2015 soms ingezet als 'bewijs dat puberteitsremmers cognitief veilig zijn'. Dat is een misinterpretatie van wat de auteurs zelf schreven. De Cass Review (2024) en de NICE evidence review (2020) plaatsen de studie correct: één smal onderzoek met negatieve bevinding is geen veiligheidsbewijs, alleen afwezigheid van één type kortetermijn-signaal.