de Vries 2014: de Pediatrics-vervolgstudie van 55 jongvolwassenen
De vervolgpublicatie in Pediatrics (2014) volgde 55 jongvolwassenen, ongeveer een jaar na geslachtsbevestigende chirurgie. Op basis van deze studie is wereldwijde adoptie versneld.
Door Redactie puberteitsremmers.nl
· 27 mei 2026
In oktober 2014 publiceerden Annelou de Vries en collega's in Pediatrics een vervolgstudie van een subset van de eerder bestudeerde cohort: 55 jongvolwassenen die het hele Dutch Protocol-traject hadden doorlopen — puberteitsremmers, cross-sex hormonen, en geslachtsbevestigende chirurgie. Het was de eerste studie ter wereld die psychosociale uitkomsten na het hele traject mat.
De gerapporteerde resultaten
De auteurs concludeerden dat genderdysforie na het hele traject was verdwenen, dat psychologisch functioneren vergelijkbaar of beter was dan dat van leeftijdsgenoten in de bevolking, en dat tevredenheid met de transitie hoog was. Op basis van deze studie nam de Endocrine Society in 2017 het Dutch Protocol over in haar klinische richtlijn.
Methodologische bezwaren
Vergelijkbaar met de 2011-publicatie: geen controlegroep, selectiebias (uitvallers werden niet meegerekend), korte follow-up (gemiddeld 1 jaar na chirurgie, met de respondenten gemiddeld 21 jaar oud — te jong om de lange-termijn-uitkomsten te beoordelen). Bovendien werd één van de oorspronkelijk vier deelnemers tussen meting 1 en 2 overleden door post-operatieve complicaties; dat overlijden werd in de uitkomstanalyse niet meegenomen, een methodologisch punt dat Biggs en anderen later hard hebben bekritiseerd.
Internationale impact
De 2014-studie wordt wereldwijd ongeveer 1000 keer geciteerd en is in vrijwel elke klinische richtlijn opgenomen als evidence-basis. Tegelijk: de Cass Review (2024) heeft de studie en haar conclusies opnieuw beoordeeld via de Universiteit van York. Conclusie: de evidence is methodologisch zwak en de extrapolatie naar bredere populaties is niet gerechtvaardigd.
Wat de auteur zelf nu zegt
Annelou de Vries publiceerde in 2024 in JAMA Pediatrics een commentaar op de Cass Review waarin zij de Britse conclusies grotendeels bestreed maar erkende dat de evidence-base sterker zou moeten zijn. Het Amsterdamse Kennis- en Zorgcentrum voor Genderdysforie heeft het protocol op basis van die conclusies inhoudelijk niet wezenlijk aangepast.
Bron
de Vries A.L.C., McGuire J.K., Steensma T.D., Wagenaar E.C., Doreleijers T.A., Cohen-Kettenis P.T. — Young adult psychological outcome after puberty suppression and gender reassignment. Pediatrics, 2014
Meer artikelen in deze categorie
Michael Biggs (Oxford) 2022: de scherpste heranalyse van het Dutch Protocol
In 2022 publiceerde de Oxford-socioloog Michael Biggs een lange heranalyse van de Dutch Protocol-studies. Zijn conclusie: de oorspronkelijke claims houden methodologisch geen stand.
de Vries 2014: de Pediatrics-vervolgstudie van 55 jongvolwassenen
De vervolgpublicatie in Pediatrics (2014) volgde 55 jongvolwassenen, ongeveer een jaar na geslachtsbevestigende chirurgie. Op basis van deze studie is wereldwijde adoptie versneld.
de Vries 2011: de prospectieve cohort van 70 — fundament van het Dutch Protocol
Annelou de Vries en collega's publiceerden in 2011 een prospectieve studie van 70 jongeren met puberteitssuppressie. Een hoofdstuk uit het Dutch Protocol — én een hoofdstuk dat sindsdien zwaar bekritiseerd is.
Cohen-Kettenis & van Goozen 1998: de eerste publicatie over puberteitsremmers bij genderdysforie
In 1998 verscheen het eerste artikel waarin puberteitssuppressie bij een adolescent met genderdysforie werd beschreven. De casuïstiek werd internationaal vrijwel meteen overgenomen.