Wat komt terug na staken van puberteitsremmers — en wat niet

In voorlichtingsmateriaal wordt vaak gezegd dat puberteitsremmers 'volledig reversibel' zijn. Voor de hormoonas zelf klopt dat grotendeels: stop de medicatie en LH, FSH en geslachtshormonen herstellen binnen maanden. Maar de claim dat ook alle effecten reversibel zijn, is wetenschappelijk niet houdbaar.

Wat hervat na staken

Bij een 3-maands depot zijn LH en FSH binnen 3-4 maanden na de laatste injectie terug op puberteits-niveau, gevolgd door testosteron of oestradiol. De gonaden hervatten hun functie. Bij meisjes komt de menstruatie meestal binnen enkele maanden tot ruim een jaar terug; bij jongens herstelt de testosteronproductie in een vergelijkbaar tempo.

Wat niet of slechts deels hervat

Botdichtheid: de tijdens behandeling verloren bot-spurt wordt niet volledig ingehaald (zie botgezondheid). De Z-score blijft bij een subgroep onder de pre-treatment-waarde. Hersenrijping: of de rol van geslachtshormonen in de adolescente breinrijping op latere leeftijd kan worden ingehaald, is niet onderzocht (zie hersenontwikkeling). Lichaamssamenstelling en lengte: sommige eindlengte-effecten zijn niet volledig in te halen.

Wat in de praktijk niet wordt 'gehervat'

Het belangrijkste empirische gegeven: vrijwel alle jongeren die puberteitsremmers krijgen (98% in het Amsterdamse cohort), gaan door naar cross-sex hormonen. De natuurlijke puberteit hervat dus simpelweg niet — ze wordt vervangen door een tegengestelde hormonale behandeling. De 'reversibiliteit' is in deze zin theoretisch: in de werkelijkheid wordt ze niet getest.

Wat de Cass Review hierover zegt

De Cass Review (2024) vond geen bewijs dat puberteitsremmers tijd geven om na te denken, en waarschuwde dat ze de ontwikkeling van de genderidentiteit zelf kunnen beïnvloeden. In de praktijk fungeren ze niet als denkpauze maar als eerste stap in een traject naar cross-sex hormonen.