Monitoring tijdens behandeling met puberteitsremmers

Behandeling met puberteitsremmers vraagt periodieke monitoring om effect en veiligheid te beoordelen. De Endocrine Society-richtlijn (Hembree 2017) geeft een standaard-frame, dat in Nederland door het Amsterdamse en Groningse genderteam wordt gevolgd.

Hormonale monitoring

Elke 3 tot 6 maanden bloed: LH, FSH, testosteron of oestradiol. Doel: LH onder pre-puberale waarden (typisch < 0,3 IU/L), geslachtshormonen op kinderniveau. Bij ontoereikende onderdrukking volgt aanpassing van dosis of frequentie.

Botdichtheid (DXA-scan)

Jaarlijkse DXA-scan van lumbale wervels en heup, met Z-score-rapportage. Bij dalende Z-scores in de buurt van -2 SD (of meer) wordt soms eerder gestart met cross-sex hormonen, of worden aanvullende maatregelen genomen: calcium- en vitamine D-suppletie, gewichtsdragende lichaamsbeweging-advies, soms bisfosfonaten (weinig gebruikt bij adolescenten).

Groei en ontwikkeling

Gewicht, lengte, BMI en Tannerstadium worden elke 3 maanden gemonitord. Eindlengte-voorspelling (via bot-leeftijd op X-foto van de hand) wordt minimaal jaarlijks bijgesteld. Een onverwachte stagnatie in groei kan ook een aanvullende endocrinologische oorzaak hebben.

Algemene veiligheid

Bloeddruk, glucose, leverfuncties (ASAT, ALAT), nierfuncties (creatinine), cholesterol — meestal jaarlijks. Bij specifieke klachten of bijwerkingen aanvullend onderzoek (bv. fundoscopie bij hoofdpijnklachten i.v.m. zeldzame pseudotumor cerebri).

Psychologische monitoring

Officieel zou periodiek psychologisch contact moeten plaatsvinden om dysforie, welzijn en eventuele spijtgevoelens te peilen. In de Nederlandse praktijk — met de wachtlijsten en de overbelasting van het Amsterdamse team — gebeurt dit minder systematisch dan op papier voorzien.

Wat ontbreekt in de standaard-monitoring

Cognitieve monitoring (IQ, executieve functies) is geen onderdeel van de standaard. Seksuele-functie-monitoring evenmin. Voor twee uitkomsten waar puberteitsremmers significant op kunnen ingrijpen, ontbreekt structureel meetinstrument — een lacune die de Cass Review als probleem markeerde.