Wanneer beginnen met puberteitsremmers: Tannerstadium 2-3 uitgelegd

In het oorspronkelijke Dutch Protocol begint puberteitsremming bij Tannerstadium 2 of 3 — kort nadat de eerste puberteitskenmerken zichtbaar worden. Dat moment is geen toeval: het werd gekozen om te voorkomen dat onomkeerbare secundaire geslachtskenmerken al volledig zijn ontwikkeld.

De Tanner-classificatie

De Britse kinderarts James Tanner ontwikkelde in de jaren zestig een 5-stadia-classificatie voor puberteitsontwikkeling, apart voor jongens (genitaliën) en meisjes (borstontwikkeling en schaamhaar). Stadium 1 is prepuberaal, stadium 5 volledig volwassen. Stadia 2 en 3 vallen samen met de eerste tot tweede helft van de actieve puberteit: bij meisjes de eerste borstontwikkeling (thelarche) en eerste schaamhaar; bij jongens de eerste testes- en penisgroei.

Waarom Tanner 2-3 als startmoment?

De redenering: vóór Tanner 2 is er nog geen sprake van puberteit en bestaat er ook nog geen aantoonbare puberteitsdysforie. Voorbij Tanner 4-5 zijn de meeste secundaire geslachtskenmerken al uitgekristalliseerd en kunnen ze niet meer worden voorkomen, alleen nog chirurgisch verminderd (mastectomie, FFS). Tanner 2-3 zou volgens het Dutch Protocol een 'venster' bieden waarin de puberteit nog kan worden onderbroken voordat onomkeerbare veranderingen optreden.

Kritiek op het vroege startmoment

Drie bezwaren komen telkens terug. Eén: Tanner 2 valt bij meisjes vaak rond 10-11 jaar — een leeftijd waarop hormonale ontwikkeling en identiteitsontwikkeling nog nauwelijks begonnen zijn. Twee: door zo vroeg te starten wordt het natuurlijke proces van puberale identiteitsoverweging onderbroken, met als gevolg dat de behandeling zelf de identiteitskeuze kan fixeren. Drie: in vrijwel 100% van de Tanner 2-3 starters volgt cross-sex hormoonbehandeling — geen 'denkpauze' maar een irreversibel pad.

Internationale heroverweging

De Cass Review beoordeelt het vroege startmoment als onvoldoende onderbouwd. Zweden en Finland behandelen geen Tanner 2-3 patiënten meer routinematig. Nederland houdt vast aan het oorspronkelijke schema.